Tarih boyunca hazırlanan en kapsamlı Osmanlı haritalarından biri olan 1559 tarihli Hacı Ahmed Dünya Haritası, dönemin siyasi ve bilimsel vizyonuna ışık tutmaya devam ediyor. Katar Milli Kütüphanesi'nde gerçekleştirilen özel bir konferansta eserin detaylarını paylaşan uzmanlar, haritanın önemine dikkat çekti.
Katar Milli Kütüphanesi'nde düzenlenen 1559’dan Günümüze Hacı Ahmed’in Osmanlı Türkçesiyle Hazırlanmış Dünya Haritasının Gizemleri başlıklı etkinlikte konuşan İtalyan tarihçi Prof. Dr. Giancarlo Casale, eserin bilinmeyen yönlerini katılımcılara aktardı. Casale, Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı değerlendirmede haritanın coğrafi özelliklerinin yanı sıra dönemin siyasi ilişkileriyle olan bağını da masaya yatırdı.
Piri Reis Haritasından Farkları Nelerdir
Hacı Ahmed Haritası'nın Osmanlı haritacılık geleneğindeki yerine değinen Casale, eserin Piri Reis'in günümüze ulaşan çalışmasından önemli ayrıntılarla ayrıldığını belirtti. Piri Reis'in haritasının bütün dünyayı göstermediğini, Asya, Afrika ve Avrupa'yı kapsayan parçalarının kaybolduğunu ve el yazması olduğunu hatırlatan Casale, Hacı Ahmed Haritası ise Eski ve Yeni Dünya'yı tek görselde birleştiriyor dedi.
Eserin Osmanlılarca hazırlanan ve ilk kez basılı halde bütün dünyayı gösteren harita olduğunu vurgulayan Casale, kalp biçimindeki dünya tasvirinin Avrupa'da 16. yüzyılda geliştirilen kordiform projeksiyon tekniğiyle ilişkili olduğunu ifade etti. Casale, haritada Avrupa, Asya, Afrika ve Amerika kıtalarının bir arada yer aldığını, bunun da Osmanlıların coğrafi bilgi birikimini net bir şekilde ortaya koyduğunu kaydetti.
Osmanlı İmparatorluğu ve Keşifler Çağı
Osmanlıların keşifler çağındaki rolünün yeterince araştırılmadığını belirten Casale, 16. yüzyılın yalnızca Avrupalı devletlerin değil, aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu'nun da keşif faaliyetleri yürüttüğü bir dönem olduğunu dile getirdi. Portekizlilerin Afrika üzerinden Hint Okyanusu'na ulaştığı süreçte Türklerin de Basra Körfezi üzerinden bölgede varlık gösterdiğini anlatan Casale, bu durumun Osmanlı'nın sadece askeri bir güç olmadığını, coğrafi ve bilimsel bilgi üretiminde de küresel bir aktör olduğunu kanıtladığını söyledi.
Kanuni Sultan Süleyman Dünyanın Hükümdarı Olarak Tasvir Ediliyor
Haritada Kanuni Sultan Süleyman'ın dönemin diğer liderlerinden üstün bir konumda resmedildiğini aktaran Casale, Sultan'ın dünyanın hükümdarı olarak tasvir edilerek güneşe benzetildiğini ifade etti. Eserin metinlerinde Osmanlı'nın Anadolu, Karaman, Bağdat, Mısır, Balkanlar ve Macaristan gibi geniş coğrafyalardaki hakimiyeti detaylıca sıralanırken, imparatorluğun etki alanının Almanya'ya, Etiyopya'ya ve Fas'a kadar uzandığı vurgulanıyor.
Günümüzde dünya genelinde Hacı Ahmed Dünya Haritası'na ait sadece 11 nüsha kaldığı biliniyor. Bu kıymetli eserlerden biri Doha'daki Katar Milli Kütüphanesi'nde muhafaza edilirken, diğer nüshalar ABD Kongre Kütüphanesi, Venedik Marciana Kütüphanesi, Fransa Milli Kütüphanesi ve Avusturya Milli Kütüphanesi gibi uluslararası kurumlarda korunuyor.
(Kaynak ve Görsel: Anadolu Ajansı)
