Antalya’da 9 Kasım’da başlayan 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), tartışmaların ağırlıklı olarak uzmanlar ve aktivistler arasında teknik bir çerçevede yürütüldüğü bir ortamda gerçekleşti. Bu süreçte işçi ve emekçi kesimlerin gündemi yeterince yer bulamadı. Resmi zirve ve alternatif toplantılarda yürütülen tartışmalar, kamuoyuna sunulan büyük vaatler ve uygulama sloganları ile sınırlı kaldı.
Heyetlerin kapalı kapı pazarlıkları 20 Kasım gecesi nihai bir karara varamayınca Zirve Başkanı Murat Kurum, genel kurulu erteledi ve sabaha kadar sürecek yeni bir taslak yazım sürecini duyurdu. Ancak, fosil yakıtlar taslaktan buharlaştı. Zirvenin kapanışına saatler kala yayımlanan ikinci taslak, müzakere salonlarındaki çürümeyi gözler önüne serdi. On sekiz sayfadan dokuz sayfaya indirilen yeni metinden, iklim değişikliğinin başlıca failleri olan kömür, petrol ve gazdan çıkışa dair bütün açık hükümler ayıklandı.
Fosil Yakıtlar ve İklim Hedefleri Neden Göz Ardı Edildi?
Önceki taslakta yer alan fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhütleri silindi ve metinde “fosil” sözcüğü tek bir kez bile geçmedi. Enerji tekellerinin baskısıyla çıkarılan bu hedeflerin yerine karbon yakalama gibi sahte teknolojiler konuldu. Eş başkanlığı yürüten Türkiye ile Avustralya, enerji dönüşümünü yalnızca elektriğin payını yüzde 35’e çıkarma hedefiyle tanımlayıp elektriğin hangi kaynaklardan üretileceğini belirsiz bıraktı. Bu durum, çevre-ekoloji örgütleri tarafından iklim zirveleri tarihinin en kötü performansı olarak kayda geçti.
Bu geri adım, sürecin fosil yakıt fantezilerini aklayan ve kâr hırsını gizleyen bir Truva Atı’na dönüştüğü vurgusuyla eleştirildi. Zirve sürerken petrol üreticisi güçlerin Shenzhen’de toplanıp petrol arzını artırma kararı alması, diplomasi koridorlarındaki ikiyüzlülüğü gözler önüne serdi. Finansmanda da benzer bir tıkanma yaşandı; gelişmekte olan ülkelerin ayakta kalabilmesi için yılda en az 305 milyar dolarlık uyum finansmanı gerektiği belgelenmesine rağmen zengin ülkeler bu kaynağı somut bir plana bağlamaktan kaçındı.
Alternatif Zirveler ve Halkların Talepleri Neden Öne Çıktı?
Resmi zirvedeki sefalet baştan belliydi; bu nedenle Antalya sokaklarında düzenlenen Halkların İklim Zirvesi (HİZ) ile İklim Adaleti Forumu (İAF) etkinlikleri dikkatle izlendi. Aydın Kanza Parkı’ndan Cumhuriyet Meydanı’na yürüyen kitleler, masalardan dışlanan halkların taleplerini haykırdı. Ancak bu buluşmaların pratiğinin ve sonuç bildirgelerinin iklim mücadelesine kitlesel bir ivme kazandırdığı da söylenemez. Dünyanın dört bir yanından gelen ekoloji ve çevre örgütlerinin birbiriyle iletişim kurması, sorunlara ve çözüm önerilerine dair deneyim aktarımı, bu alternatif zirvelerin en önemli kazanımları arasında yer aldı.
HİZ sonuç bildirgesi, iklim değişikliğini yalnızca fosil yakıtların terk edilmesiyle ya da karbon salımlarının fiyatlandırılmasıyla çözülebilecek teknik bir mesele olarak görmeyi reddetti. Bildirgeye göre iklim değişikliği, doğayı sınırsız bir kaynak, insan emeğini ise maliyeti düşürülecek bir girdi olarak gören kapitalist üretim tarzının ve sermaye birikim modelinin yapısal sonucu olarak ortaya çıktı. Antalya Barosunun çağrısıyla çevre ve ekoloji örgütleri, meslek odaları, sendikalar ile yerel yönetim temsilcilerinin katılımıyla yapılan İklim Adaleti Forumu’nun bildirgesi de iklim değişikliğini, çevresel boyutunun ötesinde toplumsal eşitsizlikleri derinleştiren bir hak ve adalet meselesi olarak ele aldı.
İklim Mücadelesinde Emekçilerin Rolü Neden Göz Ardı Ediliyor?
Resmi zirvenin önemli başlıklarından “adil geçiş” tartışması, beklendiği gibi sermaye devletlerince içi boşaltılarak teknik çalıştaylara ve fonlara indirgendi. Kavram, krizin asıl mağdurlarını yatıştırma aracına dönüştü. Karbon ayak izi gibi liberal kavramların öne çıkarılması, üretim araçlarının mülkiyetini elinde tutan egemen sınıfların sorumluluğunu gizledi. HİZ bildirgesi adil geçiş talebini savunurken, bu kavramı yalnızca enerji sektörüyle sınırlayan yaklaşımı yetersiz bularak reddetti. Önceki COP’larda olduğu gibi resmi COP toplantısında karbon vergisi ve karbon piyasaları yine çözüm olarak sunuldu. Doğanın yıkımını borsalarda alınıp satılan kredilere çeviren bu mekanizmalar, emisyonları azaltmadığı gibi emperyalist merkezlerin pazar denetimini artırdı.
Resmi salonlar şirket lobicileriyle dolup taşarken alternatif etkinliklerde de benzer bir yabancılaşma ve “yeşil-temiz enerji lobiciliği” göze çarptı. Bu gruplar HİZ boyunca açtıkları stantlarla yoğun lobi faaliyeti yürüttü. Ancak yoğun geçen toplantılarda konuşulanların toplumun geniş kesimlerine ulaştığını söylemek de pek mümkün değil. Çözümün dayanağı ve kurucu gücü olması gereken işçiler ve emekçiler bu tartışmaların neredeyse tamamen dışında kaldı. Hayat pahalılığı ve işsizlikle boğuşan milyonlarca emekçi için bu zirveler, kendi gerçekliklerine temas etmeyen soyut diplomatik gösteriler olarak kaldı.
Zirveden en memnun kesim ise kuşkusuz zayıf geçen bir turizm sezonunun ardından COP toplantıları ile gelen turistleri ağırlayan Antalya esnafı oldu. Kaleiçi, Falezler gibi turistik mekanlar COP toplantıları boyunca adeta doldu taştı. İklim değişikliği ile mücadele perspektifi açısından bakıldığında; gezegeni felaketten kurtarmanın yolu, COP toplantılarından ya da sistem içi reformlardan medet ummaktan geçmiyor. Ekolojik yıkım, kapitalist üretim tarzının kâr hırsından ve doğayı sınırsız ham madde deposu görmesinden kaynaklanıyor.
Bu gerçeği görmezden gelip karbon piyasalarıyla ya da diplomatik metinlerle krizin önüne geçilebileceğini savunmak kitleleri aldatmaktan başka bir şey değil. COP toplantılarını bir “iklim tiyatrosu” olarak niteleyen, alternatif toplantıları ise “iklim mücadelesinin en önemli aracı” olarak görmeyenler için çözüm, işçi sınıfının kapitalizme karşı sınıf mücadelesi ile ekoloji mücadelesini tavizsiz biçimde birleştirmekte yatıyor. Fabrikada sendika hakkı için direnen işçinin, deresini koruyan köylünün, barınma hakkı gasbedilen kent yoksulunun mücadelesi birbirinden bağımsız alanlar değildir. Her toplumsal direniş anı, sermayenin talanına karşı bir iklim mevzisi ve antikapitalist bir cephe olarak örgütlenmeyi bekliyor.
Türkiye ekoloji mücadelesinin öncü kadınlarından Aydın Ekoloji ve Yaşam Platformu (AYEP) Sözcüsü Gönül Yücel Hastaoğlu’nun anısına, saygıyla! Gönül Yücel Hastaoğlu, geçtiğimiz cumartesi günü aramızdan ayrıldı. Henüz mesleğe yeni başlamış genç bir hemşireyken ilk görev yeri olan Sivas Numune Hastanesinde, yaralı olarak yakalanan ’68 kuşağının ve THKO’nun önderlerinden Yusuf Aslan’ın bakımını üstlenmişti. Ağır baskı, polis ablukası ve yatağa kelepçelenen insanlık dışı koşullara karşı Aslan’ı koruyup kollayan, gözünü açtığında ilk sözü “Deniz yakalandı mı?” olan o gence üzülmesin diye “Yakalanmadı” diyerek umut aşılayan şefkati ve direnci hafızalara kazındı. Yıllar sonra Aydın İmamköy’deki köy evinde hayvanlarıyla birlikte sürdürdüğü mütevazı yaşamını; Aydın Ovası’nın toprağını, suyunu, havasını korumak için dağ tepe gezerek jeotermal enerji santrallerine (JES) ve doğa talanına karşı direnişin en ön safına taşıdı. Hastane odasında bir devrimciyi yaşatma çabasından Aydın’ın zeytinliklerini ve nehirlerini savunmaya uzanan o ödünsüz mücadeleci ruhu, ardında silinmez bir onur mirası bıraktı. Anısı doğa, emek ve adalet mücadelesinde daima yaşayacak.
31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver. Dijital Evrensel uygulamamız güncellendi. Sesli köşeyi dinlemek için abone girişi yapmalısınız...
