Bahriye Üçok, Türkiye’nin yakın tarihine akademik çalışmaları, siyasi duruşu ve laiklik vurgusuyla damga vuran önemli bir isimdir. 1990 yılında Ankara’da uğradığı bombalı suikast sonucu hayatını kaybetmiştir. Aradan geçen yıllara rağmen Üçok’un neden hedef alındığı, suikastın failleri ve cinayetin arka planı kamuoyunda merak edilmeye devam etmektedir.
Bahriye Üçok'un Hayatı ve Eğitim Süreci
Bahriye Üçok, 1919 yılında Trabzon’da dünyaya gelmiştir. Aslen Gümüşhaneli olan Üçok, ilk ve orta öğrenimini Ordu’da tamamladıktan sonra İstanbul Kandilli Kız Lisesi’nden mezun olmuştur. Daha sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Ortaçağ Türk-İslam Tarihi Bölümünde lisans eğitimini tamamlamıştır. Aynı dönemde Devlet Konservatuvarı Opera Bölümünü de bitirerek çok yönlü bir akademik altyapı edinmiştir.
Üçok, üniversite eğitiminin ardından Samsun ve Ankara’da 11 yıl lise öğretmenliği yapmıştır. 1953 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde akademik hayata başlamış ve ilahiyat fakültelerinde ders veren ilk kadın akademisyen olarak kayıtlara geçmiştir. 1957’de doktorasını tamamlayan Üçok, 1964 yılında “İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar” adlı çalışmasıyla doçent unvanını almıştır.
Siyasi Hayatı ve Etkileri
Bahriye Üçok, akademik kimliğinin yanı sıra siyasi alanda da aktif rol üstlenmiştir. 1971 yılında Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından Cumhuriyet Senatosu üyeliğine atanmış ve beş yıl boyunca Divan Üyeliği yapmıştır. 1977’de Cumhuriyet Halk Partisi’ne katılan Üçok, 12 Eylül darbesi sonrası Halkçı Parti’nin kurucuları arasında yer almıştır. 1983 seçimlerinde Ordu milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne girmiştir.
Üçok, İslam’ı Kur’an merkezli, çağdaş ve akılcı bir yaklaşımla yorumlamış, özellikle kadın hakları, laiklik ve irtica tehlikesi konularındaki açıklamalarıyla dikkat çekmiştir. Bu görüşleri nedeniyle uzun yıllar tehditler aldığı ve akademik çalışmalarına bir süre ara vermek zorunda kaldığı bilinmektedir.
Bahriye Üçok’un Suikastı ve Sonrası
Bahriye Üçok, 6 Ekim 1990 tarihinde Ankara Çankaya’daki evine gönderilen bir kitap paketini teslim almıştır. Üzerinde “İlmi Araştırmalar Vakfı” ibaresi bulunan paketten şüphelenen Üçok, paketi kapısının önünde açmak isterken içine yerleştirilen bomba patlamıştır. Ağır yaralanan Üçok, Hacettepe Tıp Fakültesi Hastanesi’ne kaldırılmış ancak aynı gün saat 20.00 sıralarında, 71 yaşında hayatını kaybetmiştir.
Suikast, “İslami Hareket” adlı örgüt tarafından üstlenilmiş ve olay, Türkiye’nin 1990’lı yıllardaki faili meçhul siyasi cinayetleri arasında yer almıştır. Cinayetle ilgili süreçte net bir yargı sonucuna ulaşılamaması, olayın halen tartışılmasına neden olmuştur. Bahriye Üçok’un cenazesi, 9 Ekim 1990’da Maltepe Camii’nden kaldırılarak Karşıyaka Mezarlığı’na defnedilmiştir.
Üçok’un Hedef Alınma Nedenleri
Uzmanlara göre, Bahriye Üçok’un İslam’ı çağdaş bir bakış açısıyla yorumlaması, kadınların toplumdaki rolüne dair görüşleri ve laiklik konusundaki sert uyarıları, onu radikal çevrelerin hedefi haline getirmiştir. Üçok’un ölümünden sonra da benzer görüşlere sahip birçok aydın ve akademisyen tehdit almaya devam etmiştir. Bahriye Üçok, Türk-İslam tarihi ve kadın çalışmaları alanında birçok önemli esere imza atmıştır.
Başlıca kitapları arasında “İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar”, “İslam’dan Dönenler ve Yalancı Peygamberler”, “İslam Devletlerinde Türk Naibeler ve Kadın Hükümdarlar”, “İslam Tarihi: Emeviler – Abbasiler” ve “Atatürk’ün İzinde Bir Arpa Boyu” bulunmaktadır.
