Diyarbakır, yerel yönetimlerin en prestijli statüsü olan Büyükşehir unvanına ne zaman kavuştu? Bu sorunun yanıtı, Türkiye’nin yerel yönetim yapısındaki değişimlerle yakından ilişkilidir. Türkiye'de 'Büyükşehir' statüsü, 1984 yılından itibaren nüfus ve gelişmişlik kriterlerine göre illere verilmeye başlanmıştır.
Bugün itibarıyla Türkiye nüfusunun büyük bir kısmına hizmet veren 30 büyükşehir belediyesi, yerel yönetimlerin lokomotifi konumundadır. Bu unvanın kazanılması için belirli demografik kriterlerin yanı sıra coğrafi büyüklük de önem taşımaktadır.
Büyükşehir Statüsünün Temel Kriterleri Neler?
Bir ilin büyükşehir belediyesi statüsü kazanabilmesi için toplam nüfusunun 750.000 kişiyi aşması gerekmektedir. Bu kriter, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden çıkan kanunla belirlenmiştir. Dolayısıyla, nüfus eşiğini aşan iller, bu unvanı elde edebilmekte ve yerel yönetim sisteminde önemli bir yer edinmektedir.
1984 yılında İstanbul, Ankara ve İzmir gibi Türkiye'nin önde gelen şehirleri, bu unvanı alan ilk iller olarak tarihe geçmiştir. 1980'li yıllar boyunca Adana, Bursa, Gaziantep ve Konya gibi sanayi merkezleri de bu listeye eklenmiştir.
Diyarbakır'ın Büyükşehir Olma Süreci
1993 yılı, Türkiye'de yerel yönetimlerde bir 'büyükşehir patlaması'na sahne olmuştur. Bu yıl içerisinde Diyarbakır, Antalya, Erzurum, Eskişehir, Kocaeli, Mersin ve Samsun gibi 7 il, büyükşehir statüsünü kazanmıştır. Bu gelişme, Türkiye’nin yerel yönetim yapısında önemli bir değişimin başlangıcı olmuştur.
2012 yılında yapılan yasal düzenlemeyle birlikte, Şanlıurfa, Hatay, Mardin ve Trabzon gibi 13 il birden büyükşehir unvanına kavuşmuştur. Bu genişleme, Türkiye’nin büyükşehirleşme sürecinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır.
Büyükşehirlerin Tarihsel Kronolojisi
Büyükşehir statüsünün tarihsel gelişimi, 1986-1988 yıllarında Adana, Bursa, Gaziantep, Konya ve Kayseri gibi illerin bu unvana sahip olmasıyla başlamıştır. 1993 yılında ise Antalya, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, Kocaeli ve Mersin gibi iller büyükşehir statüsünü kazanmıştır. 2012-2013 yılları arasında ise Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Manisa, Mardin, Muğla, Şanlıurfa, Tekirdağ, Trabzon, Van ve Ordu gibi iller de bu unvana sahip olmuştur.
Diyarbakır, 1993 yılında büyükşehir unvanını alarak yerel yönetim sisteminde önemli bir konuma ulaşmıştır. Bu gelişme, şehrin yönetim yapısının güçlenmesine ve yerel hizmetlerin daha etkili bir şekilde sunulmasına olanak tanımıştır.
