Irak hükümeti, İran destekli Ketaib Hizbullah'ın 12 yıldır kontrol ettiği bölgeyi devralmak amacıyla orduya harekat emri vermiştir. Bu durum, ülkede yaşanan gerilimi artırmakta ve çatışma riskini büyütmektedir. Hükümetin bu kararı, petrol kaçakçılığı soruşturmasında dokuz üst düzey yetkilinin görevden alınmasıyla birlikte gelmiştir. Ayrıca, istihbarat raporları ve uydu görüntüleri de incelemeye alınmıştır.
Hükümetin Askeri Planı Nedir?
Irak'ta Başbakan Ali ez-Zeydi'nin İran destekli silahlı grupları devlet denetimine alma girişimi, Bağdat'ın güneyinde askeri bir hesaplaşma noktasına ulaşmıştır. Hükümet, Ketaib Hizbullah'ın 2014 yılından beri kontrol ettiği Cürf es-Sahr bölgesine ordu, federal polis ve Haşdi Şabi birliklerinin yerleştirilmesini kararlaştırmıştır. 18 Kasım'da onaylanan plana göre bölge dört güvenlik sektörüne ayrılacak ve petrol boru hatları Enerji Polisi'nin korumasına geçecektir.
Bu kararın arkasında, istihbarat raporlarıyla ortaya çıkarılan ve 2021 yılından beri yüz milyonlarca dolarlık kamu petrolünün çalındığı iddiasını içeren soruşturma bulunmaktadır. Ketaib Hizbullah ise bu suçlamaları reddederek, bölgeden çekilmeyeceklerini açıklamıştır.
ABD'nin Rolü ve Etkileri Neler?
ABD'nin, İran'ın Irak'taki etkisini kırmaya yönelik baskısı ve ülkenin Şii siyasi blokları arasındaki ayrışma, krizin boyutunu ağırlaştırmaktadır. Başbakan ez-Zeydi'nin onayladığı plana göre, bir ordu tugayı, bir federal polis tugayı ve iki Haşdi Şabi tugayı Cürf es-Sahr'ın kontrolünü devralacak. Terörle mücadele birlikleri yedekte tutulurken, bölgedeki ana yollar yeniden ulaşıma açılacaktır.
Ketaib Hizbullah yetkilisi Ebu Talib es-Saidi, 17 Kasım'da yaptığı açıklamada, bölgeyi terk etmeyeceklerini belirterek askeri müdahaleye karşı koyacaklarını ifade etmiştir. Irak hükümeti ise silahlı grupların devlet denetimine alınması için belirlediği son tarihi Haziran 2027'ye ertelemiştir.
İstihbarat Raporları Ne Diyor?
Irak İçişleri Bakanlığına bağlı Federal İstihbarat ve Soruşturma Ajansı'nın 2021-2026 dönemine ait uydu görüntülerini incelemesiyle bölgede petrol boru hatlarına yasa dışı bağlantılar yapıldığı belirlenmiştir. Reuters'ın Iraklı yetkililere dayandırdığı araştırmaya göre, gizli pompalar, yeraltı depoları, tanker yükleme tesisleri ve küçük bir rafineri tespit edilmiştir. Parlamento komisyonu, her biri 36 bin litre taşıyan 25 tankerin hareketlerini incelemiştir.
Başbakan, Babil polis müdürü ve petrol boru hatları şirketinin yöneticisi dahil dokuz yetkiliyi görevden almış ve şüphelilerin yargıya sevk edilmesi kararlaştırılmıştır. Ketaib Hizbullah ise tesislerde üretilen yakıtın kendi araçları ve jeneratörleri için kullanıldığını savunmaktadır.
Şii Siyasetinde Çatışma Tehlikesi
Irak nüfusunun yaklaşık yüzde 65'ini Şii Müslümanlar oluşturmaktadır. Ülkede 2003 ABD işgalinden sonra kurulan mezhepsel güç paylaşımı sistemi uyarınca, Başbakanlık geleneksel olarak Şiilere, meclis başkanlığı Sünnilere, Cumhurbaşkanlığı ise Kürtlere bırakılmaktadır. Ancak parlamentoda Şiilere ayrılmış yasal bir sandalye kotası bulunmamaktadır.
İran'la yakın ilişkili Şii Koordinasyon Çerçevesi, hükümet üzerinde önemli bir etkiye sahipken, silahlı gruplarla bağlantılı partiler de parlamentoda temsil edilmektedir. Ketaib Hizbullah'ın siyasi kanadı Hukuk Hareketi bunlardan biridir. Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani'nin 16 Kasım'da Bağdat'a gelerek taraflar arasında arabuluculuk görüşmelerine katıldığı da bilinmektedir.
ABD'nin Baskısı ve Silahsızlandırma Planı
Washington, Irak hükümetinden İran destekli grupların silahsızlandırılmasını ve askeri faaliyetlerinin sona erdirilmesini talep etmektedir. ABD, mayıs ayında Irak petrol sektöründeki bazı yetkililere ve milislerle bağlantılı ağlara yaptırım uygulamıştır. Ez-Zeydi hükümeti ise haziranda silahlı grupların tasfiyesi veya düzenli güvenlik güçlerine katılması için bir komisyon kurmuştur; silahlarını teslim edenlere ordu ve polis bünyesinde 35 bine kadar kadro açılması planlanmıştır.
Asaib Ehl el-Hak, Ketaib İmam Ali ve Mukteda es-Sadr'a bağlı Seraya es-Selam, silahlarını devlet otoritesine bağlamaya hazır olduklarını açıklamışlardır. Buna karşılık Ketaib Hizbullah çekilmeyi reddetmektedir. Hükümetin onayladığı son plan, Cürf es-Sahr'daki petrol hatlarının korunmasını Enerji Polisi'ne, bölgenin güvenliğini ise ordu, federal polis ve iki Haşdi Şabi tugayına bırakmaktadır.
