Semt pazarları, sundukları ürün çeşitliliği ve fiyat alternatifleri ile tüketiciler tarafından yoğun bir şekilde tercih edilmektedir. Ancak İstanbul'daki semt pazarlarında fiyat etiketleri, semt ve bölgeye göre büyük farklılıklar göstermektedir. Örneğin, alım gücünün daha düşük olduğu semtlerde domatesin kilosu 25 TL civarında satılırken, üst gelir grubunun yoğun olarak yaşadığı semtlerde bu fiyat 40-50 TL'ye kadar çıkabilmektedir.
Son dönemlerde zincir marketlerdeki fiyat farklılıkları tartışma konusu olmuştu. Ancak semt pazarlarında da benzer bir durum söz konusudur. Fiyat farkları, vatandaşların dikkatini çekmekte ve alışveriş tercihlerini etkilemektedir.
Fiyat Farklarının Arka Planında Neler Var?
İstanbul'da Avrupa ve Anadolu yakasında özellikle bazı semtlerde yüksek gelir grubuna mensup vatandaşların yoğunlukta olduğu bölgelerde fiyatlar, otomatik olarak bu gelir grubuna endekslenmektedir. Aradaki fiyat uçurumu, zamanla daha da artmaktadır. Örneğin, 25 TL'ye satılan domates, sadece birkaç kilometre mesafede aniden 40 TL'ye yükselebilmektedir. Bu durum, aradaki fiyat farkının yüzde 70'e kadar ulaşmasına neden olmaktadır.
Öte yandan, 30-40 TL arasında satılan patlıcanlar bazı pazarlarda 70-90 TL'ye, 50-60 TL'den satılan biberler ise başka bir semtte 90-120 TL'ye kadar çıkabilmektedir. Bu durum, semt pazarlarındaki fiyat farklılıklarının ne denli büyük olduğunu gözler önüne sermektedir.
Pazarcıların Maliyetleri Fiyatları Nasıl Etkiliyor?
Pazarcıların tezgah için ödediği bedel, pazar yerinin bulunduğu ilçe, tüketicinin alım gücü, tezgah maliyeti, ulaşım ve nakliye giderleri ile pazardaki rekabet yoğunluğu, fiyatlar üzerinde etkili olan faktörler arasında yer almaktadır. Aynı ürün, Esenyurt, Avcılar veya Fatih'teki bir pazarda daha düşük fiyata bulunabilirken, Bakırköy, Kadıköy, Beşiktaş veya Sarıyer gibi ilçelerde daha yüksek fiyatlarla satılabilmektedir.
Aynı belediyenin sınırları içinde bulunan farklı pazar yerlerinde dahi pazarcının ödediği tahsis veya işgaliye bedeli değişiklik göstermektedir. Örneğin, Bakırköy Belediyesi'nin tarifesinde farklı pazar yerleri için metrekare başına günlük ücretlerin önemli ölçüde ayrıştığı görülmektedir. Bazı pazar yerlerinde günlük ücret 300-500 TL iken, bazı pazarlarda bu rakam 5 bin TL'ye kadar çıkabilmektedir.
Rekabetin Fiyatlar Üzerindeki Etkisi Nedir?
Pazarcılar, pazar yerinin maliyetinin, nakliye, işçilik ve fire gibi giderlerin fiyatlara yansıdığını belirtmektedir. Pazarcı Selim Gürsaçar, her pazarın kendi maliyetinin bulunduğunu ve tezgahın bulunduğu yerin, ödediği işgaliye, taşıma masrafı ve çalışan giderlerinin değiştiğini ifade etmektedir. Bu durum, ürün fiyatlarına doğrudan yansımaktadır.
Fiyat zincirinin bir diğer halkası ise hal ile semt pazarı arasındaki farktır. Örneğin, hal fiyatı 20-30 TL seviyesinde bulunan bir ürün, semt pazarında 50-60 TL'ye satılabilmektedir. Ürünün halden pazara taşınması, kasa ve ambalaj, işçilik, tezgah maliyeti, fire ve diğer işletme giderleri de nihai fiyata eklenmektedir. Pazarcılar, fiyat karşılaştırması yapılırken ürünün kalitesine ve menşeine de dikkat edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
