Bilim insanları, zehirli yılanların hangi koşullarda insanlara saldırma ihtimalinin arttığını araştırmak amacıyla 116 yılan üzerinde yaklaşık 40 bin test gerçekleştirdi. Araştırmanın sonuçları, özellikle küçük yılanların, sıcak hava koşullarının ve gündüz saatlerinin saldırı davranışları üzerindeki etkilerini gözler önüne serdi.
Yılanların saldırı davranışları hangi koşullarda artıyor?
Yapılan araştırmada, zehirli yılanlarla karşılaşmanın insanlar için ciddi bir tehlike oluşturabileceği vurgulandı. Ancak yılanların hangi koşullarda savunmaya geçerek ısırdığı uzun süredir merak edilen bir konu olmuştur. Brezilya'da gerçekleştirilen bu sıra dışı araştırma, zehirli Bothrops jararaca türü yılanların davranışlarını incelemek için geniş kapsamlı bir çalışma olarak dikkat çekmektedir.
Deneylerde yılanların farklı vücut bölgelerine uygulanan baskıya verdikleri tepkiler gözlemlenmiştir. Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, yılanın vücudunun hangi bölümüne temas edildiğinin saldırı ihtimalini ciddi biçimde değiştirmesidir. Özellikle baş ve vücudun ön kısmına uygulanan baskının, savunma amaçlı ısırma ihtimalini önemli ölçüde artırdığı belirlenmiştir.
Küçük yılanlar daha saldırgan mı?
Çalışmanın bir başka ilginç sonucu, küçük ve genç yılanlarla ilgili olmuştur. Araştırmada küçük yılanların, daha büyük bireylere kıyasla ısırmaya daha yatkın olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle yeni doğmuş dişiler, en yüksek ısırma eğilimi gösteren grup olarak öne çıkmaktadır. Bilim insanları, bu durumu küçük yılanların tehlike karşısında kaçma kapasitesinin daha sınırlı olmasına dayandırmaktadır.
Buna göre bazı küçük bireyler, kaçmak yerine kendilerini savunmak için saldırmayı tercih edebilmektedir. Araştırma ayrıca sıcaklığın da yılanların savunma davranışı üzerinde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Sıcaklığın yükselmesiyle birlikte yılanların savunma amaçlı ısırma eğiliminin genel olarak arttığı tespit edilmiştir.
Gündüz karşılaşmalarının riskleri
Araştırmada, sıcak ortamda yılanların daha hızlı hareket edebilmesi ve saldırılarının daha isabetli olması gibi faktörlerin etkili olabileceği değerlendirilmiştir. Ancak yetişkin erkek yılanlarda farklı bir sonuç gözlemlenmiştir; sıcak gecelerde bu gruptaki ısırma eğiliminin azalabildiği tespit edilmiştir. Ayrıca, Jararaca yılanı ağırlıklı olarak gece aktif olmasına rağmen, gündüz saatlerinde fiziksel temasla karşılaşıldığında daha fazla savunma ısırığı gösterdiği belirlenmiştir.
Gerçek hayatta yaşanan 422 yılan zehirlenmesi vakası da incelenmiştir. Sabah saatlerinde meydana gelen vakaların yüzde 64'ünde dişi yılanların, gece gerçekleşen vakaların ise yüzde 57'sinde erkek yılanların sorumlu olduğu görülmüştür. Sabah saatlerinde insanların da yılanların yaşadığı bölgelerde daha fazla hareket etmesinin karşılaşma ihtimalini artırabileceği ifade edilmiştir.
Araştırmanın sonuçları kadar kullanılan yöntem de bilim dünyasında tartışma yaratmıştır. Çalışma, hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen deneylerle ilgili etik izin sorunları nedeniyle 2025 yılında yayımlandığı Scientific Reports dergisinden geri çekilmiştir. Buna rağmen araştırma, sıra dışı bilimsel çalışmaları gündeme getiren 2026 Ig Nobel Ödülleri kapsamında yeniden dikkat çekmiştir. Ig Nobel ödülleri, ilk bakışta tuhaf veya komik görünen ancak bilimsel bir soruya yanıt arayan araştırmalara verilmektedir.
Araştırmanın ortaya koyduğu temel sonuç ise oldukça net bir şekilde ifade edilmektedir: Küçük bir jararaca yılanı, sıcak hava, gündüz saatleri ve özellikle baş bölgesine uygulanan baskı bir araya geldiğinde ısırılma riski belirgin biçimde artmaktadır.
