ÖZEL HABER - DİLARA ADAK
Çocuğunuzun tabağındaki seçimler, gelecekteki sağlığının da haritasını çiziyor. Anaokulu ve ilkokul birinci sınıf dönemi, sadece oyun ve öğrenme değil; aynı zamanda doğru beslenme alışkanlıklarının şekillendiği kritik bir dönem. Peki, çocuğunuzun sağlıklı büyümesini desteklemek için neler yapabilirsiniz? Diyetisyen Aydan Tuğçe Dal Hızarcıoğlu, ebeveynler için pratik öneriler ve dikkat edilmesi gereken püf noktalarını paylaştı.
Küçük yaşta sağlıklı beslenmenin önemi nedir?
Bunun en önemli cevabını “yağ hücreleri sayısı” olarak verebilirim. Yaşamın ilk döneminden itibaren yağ hücrelerimizin sayısı artar ve gelişir. Bu artma, özellikle ilk iki yaş evresinde ve ergenlikte sağlıksız beslenme ile normalden fazla ise, obezite oluşur. Yetişkinlik dönemine geldiğinizde, kilo verseniz bile yaptığınız şey hücreleri yok etmek değil, var olan hücrenin hacmini küçültmektir; yani bu durumda verilen kiloyu geri alma riskimiz her zaman devam eder. Bu nedenle kritik nokta; asıl alışkanlıkların kazanıldığı ve hücre sayısının belirlendiği dönemlerde sağlıklı beslenmektir.
Okul öncesi ve 1. sınıf çocuklarının beslenmesi gelişimlerini nasıl etkiler, günlük beslenme planı nasıl olmalı?
Anaokulu ve ilkokul dönemi çocuklarının beslenmesinde herkesin rolü olmalı. Örneğin çıkan yemeklerin besleyicilik ve sterilitenin bir denetimi olmalı; öğrencilere verilen ara öğün veya ana öğün, toplu beslenme sistemi kurallarına, çocukların yaşlarına ve ihtiyaçlarına uygun şekilde, beslenme uzmanı tarafından aylık menü planlaması olarak hazırlanmalıdır. Konuyla ilgili öğretmenler ve velilerin bilinçlendirilmesi, düzenli eğitimlerin gerçekleştirilmesi gerekir. Ama maalesef bu saydıklarımın neredeyse hiçbirini doğru düzgün bir şekilde uygulayabilmiş bir yer göremiyoruz. Daha önce ana sınıfı çocuklarına yeşil çayın ara ürün olarak verildiğine şahit oldum.
Kahvaltının Olmazsa Olmaz yiyecekleri
Çocuğun sağlıklı gelişimi için kahvaltıda neler mutlaka yer almalı?
Kahvaltıda tek bir besin tercih etme hakkım olsaydı, hiç düşünmeden hem çocuklar için hem de yetişkinler için yumurta derdim. Anne sütünden sonra en değerli protein kaynaklarından biridir çünkü içerdiği aminoasit profili, biyoyararlanımı ve besleyici yoğunluğu açısından benzersizdir. Yumurta, tüm esansiyel amino asitleri (vücut tarafından üretilemeyen 9 amino asit) uygun oranlarda içerir. Yumurtanın biyolojik değeri (BV) %100’dür. Bu, vücuda alınan proteinin ne kadarının yapım ve onarımda kullanılabildiğini gösterir. Bununla birlikte peynir, tam tahıllı ve lifli karbonhidrat grubu, yeşillikler, kalp ve beyin sağlığı gelişimi için ceviz gibi yağlı tohumlar veya zeytin, sebze ve meyve ile zenginleştirilmiş bir kahvaltı tabağı harika olur.
Çocuğun sağlıksız yiyeceklere yönelmesini önlemek ve sevmediği besinleri sevdirmek için neler yapılabilir?
Bu soruya kendi çocukluğumdan da yola çıkarak cevap vermek istiyorum. Aslında çocukların sevmediği ürünler ilk olarak ailelerin tepkileri ile şekilleniyor. Çocuğunuzun karşısında tadına bayılarak brokoli yediğinizi hayal edin; o çocuk brokoliye özenecek ve mutlaka aile bireyinin yaşadığı aynı mutluluğu deneyimlemek isteyecektir. Bununla birlikte sağlıklı olduğunu düşündüğünüz bir ürünü çocuğunuz yemeyi reddediyorsa, direkt şikayetçi olmak veya pes etmek yerine, aynı ürünün farklı sunum şekilleri ile ısrarcı olmayan bir tavırla tekrar tekrar denenmesi gerekiyor. Örneğin ben çocukluğumdan beri eti ve sebzeyi çok sevmeme rağmen bir dönem ikisini de yemediğim düşünülüyordu. Oysa karışımlarındaki ortaya çıkan tatları sevmiyordum. Yani sebzeyi zeytinyağlı yemek olarak ayrı, eti ayrı tüketmeyi seviyordum. Dolayısıyla burada çocuğun reddettiği bir besini farklı pişirme yöntemleri ve farklı sunumlarla tekrar denemek faydalı olacaktır.
Yoğun Ebeveynler İçin Pratik Kahvaltı Önerileri
Yoğun ebeveynler için sabah hızlı ama besleyici kahvaltı önerileriniz neler?
Yoğun ebeveynler, ilk olarak kaseleri geceden bir bowl kasesiymiş gibi hazırlayabilirler; örneğin yumurta salatası. Veya sabahtan sütün içeriğini yulaf, meyve, kuruyemiş karışımlarıyla zenginleştirip bir içecek hazırlayabilirler. Ve en önemlisi, çocuk belli bir yaşa geldiyse kendi kahvaltısını kendisi de hazırlayabilir. Sürekli bir başkasından beklemek, sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanmak adına doğru bir yöntem değildir.
Şekerli gıdalara çok düşkün olan çocuklar için sağlıklı tatlı önerileriniz var mı?
Şekerli gıdalara çok düşkün çocuklar için ilk önerim, tatlıdan daha ziyade bir çocuk endokrin doktoruna görünmeleri olacaktır. Özellikle aile bireylerinde geçmiş şeker öyküsü varsa ve çocukta anormal bir karbonhidrat düşkünlüğü varsa, genetik yatkınlıkla birlikte diyabet riski yüksektir. Burada bu isteği yine şekerli ürünlerle karşılamak yerine, nerede yanlış yapıldığını bulmak ve ona yönelik bir beslenme tarzı ve yaşam değişikliği uygulamak en doğrusudur. Çünkü insülin direncine bağlı tatlı isteği, tükettikçe kısır döngü gibi devam eder ve iyileşmez. Bununla birlikte beslenme yeterli ve dengeli bir şekilde, kendi ihtiyaçlarına uygun olduğunda, kan şekeri ani düşmediği için tatlı istekleri de zaten azalır.
Çocuklarda Sık Yapılan Beslenme Hataları
Bu yaş grubunda en sık görülen beslenme hataları neler?
Bu yaş grubunda en sık görülen beslenme hataları genelde sosyal medyadaki bilgi kirliliğinden kaynaklı oluyor. Bununla birlikte bu yaş grubunda kirli bilginin yayılım hızı da maalesef çok fazla. Kişilerde ya takıntılı bir zayıflık ile yetersiz beslenme gözlemlenebiliyor ya da içeriği önemli değil, kalorisi önemli gibi, hiçbir bilimsel dayanağı olmayan yanlış ve popüler beslenme modelleri görülebiliyor.
Vitamin ve mineral eksikliklerini önlemek için aileler nelere dikkat etmeli?
Vitamin ve mineral eksikliklerinin olmaması için dengeli beslenmenin şart olduğunu biliyoruz; ancak beslenme modellerinin değişimi, temiz gıdaya ulaşımın zorluğu ve besin kirliliği ile birlikte bu her zaman sadece bizim elimizde olmayabiliyor. İlk önerim, çocuklarına rutin bir kan tahlili ve muayene yaptırmaları olacaktır. Okullarda açılıyor, dikkatin artması gereken bir döneme giriyorlar; daha kalabalık ortamlara girdiklerinden mikroba daha açık olacaklar. Okula başlamadan önce genel bir bağışıklığı toparlamak adına doktor kontrollerinin ve kan tahlillerinin yapılması, bu tahlillere ve kişinin ihtiyaçlarına uygun, okul şartlarına uygun bir şekilde diyetisyenle birlikte beslenme planı oluşturmak gerekir. Sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazanmak ve gerekli durumlarda doktor tavsiyesi ve takibi ile ek vitamin ve mineral desteği almak mümkün olur.
Ebeveynlere 3 Altın Tavsiye
Çocuklarının sağlıklı beslenmesini desteklemek isteyen ebeveynlere 3 altın tavsiye verecek olsanız neler söylersiniz?
İlk önerim, kendilerini de ihmal etmemeleri. Unutulmamalıdır ki çocukların ailelerinin sağlığına ve enerjisine de ihtiyaçları var; sağlık bir günde kazanılmadığı gibi bir günde de kaybedilmiyor, süreç içerisinde yavaş yavaş bozuluyor.
İkinci tavsiyem, konuyla ilgili kendileri zaten bilinçli ise, kendilerinin olmadığı ortamlarda; örneğin okullarda takip için (yemekhane takibi veya akran zorbalığı takibi), okullarla görüşmek ve bu konuyla ilgili destek istemek olabilir.
Son önerim ise, sağlıklı beslenmeyi çocuğunuza özendirmelisiniz. Çikolata bir ödül, sağlıklı beslenmek bir ceza olmamalı. Ek olarak, çok karşılaştığım durumlardan biri de, “Evde yapıyoruz, sağlıklı besliyoruz” yaklaşımı. Evde yaptığınız kek sağlıklı değildir. Sırf evde pişti diye, içinde kaşık kaşık un, kaşık kaşık toz şeker olan bir gıda sağlıklı olamaz; tek farkı daha steril olması ve koruyucu madde içermemesi olur, o kadar.
