Bilim insanları, sirkadiyen depresyon olarak adlandırılan bir durumun, bireylerin vücut saatini düzenlemeye yardımcı tedavilerle iyileştirilebileceğini öne sürmektedir. New York Times'ın haberine göre, klinik depresyon vakalarının uyku-uyanıklık döngüsünü kontrol eden sirkadiyen ritimdeki bozuklukla bağlantılı olduğu bilinmektedir.
Özellikle sonbahar ve kış aylarında gün ışığının azalması, bazı bireylerin daha mutsuz hissetmesine yol açabilir ve bu durum mevsimsel duygu bozukluğu olarak bilinen bir depresyon türüne neden olabilir. Avustralya'daki Sidney Üniversitesi'nden psikiyatr Prof. Dr. Ian B. Hickie, bu durumu 'buzdağının yalnızca görünen kısmı' olarak tanımlamaktadır.
Sirkadiyen depresyonun belirtileri nelerdir?
Hickie ve ekibi, depresyon teşhisi konulmuş 11 bin kişiyi değerlendirmiş ve bunların 2 bin 600'ünün sirkadiyen depresyon kriterlerini karşıladığını belirlemiştir. Uzmanlar, bu alt tip olarak belirledikleri hastalığı, belirli kriterleri karşılayan bireylerde tanımlamaktadır. Bu kriterler arasında, depresyonun daha erken yaşta başlaması, depresyon döneminde daha fazla kilo alma, kısa süreli halüsinasyonlar görme ve intihar düşüncelerinin daha şiddetli olması yer almaktadır.
Bu alt tip için önerilen tedavi yöntemleri, geleneksel tedavilerin yerine vücut saatini düzenlemeye yardımcı olan yaklaşımlardır. Zira, sirkadiyen depresyon belirtileri gösteren bireylerde bazı antidepresanların etkisinin daha olumsuz olabileceği gözlemlenmiştir.
Vücut saatinin düzenlenmesi için hangi tedaviler uygulanabilir?
Doktor Hickie, vücut saatinin düzenlenmesi için melatonin ve ışık terapisi gibi tedavilerin faydalı olabileceğini düşünmektedir. Çalışmaya katılan kar amacı gütmeyen terapi merkezi başkanı Dr. Michael Terman, uyanmakta zorluk veya fazla uyuma gibi sirkadiyen özelliklerin zamanlamayı hedef alan tedavilere dikkat çektiğini belirtmektedir. Parlak ışık tedavisinin, mevsimsel olmayan depresyon ve bipolar bozuklukta faydalı olduğu kanıtlanmıştır.
Parlak ışık tedavisinde hastalar, filtreli özel ışık kaynaklarına maruz bırakılmakta ve genellikle işlem sabah saatlerinde gerçekleştirilmektedir. Türk Psikiyatri Dizini'nin aktardığına göre, bu tedavi duygudurumda iyileşme ve depresif belirtilerde düzelme sağlamaktadır.
Parlak ışık tedavisinin etkileri ve uygulama alanları
Parlak ışık tedavisi, sirkadiyen ritimde düzenleyici etkisi olan, antidepresan ilaçların etkisini artıran ve uyku kalitesinde düzelmeye yol açan bir tedavi şekli olarak tanımlanmaktadır. Mevsimsel özellikli depresyonda yüksek yanıt oranları nedeniyle birinci sıra tedavi seçeneği olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, bu tedavi yöntemi mevsimsel olmayan duygudurum bozuklukları, Alzheimer hastalığı, sirkadiyen ritim uyku bozuklukları, yeme bozuklukları, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve diğer davranışsal durumlarda da çalışılmıştır.
Yan etkileri genellikle geçici olup, maruziyet süresinin azaltılması ile giderilebilmektedir. Bu bağlamda, sirkadiyen depresyonun tedavisi için yapılan araştırmalar, bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.
