Spor salonuna gitmeye vakti olmayanlar için iyi haber: Bilim insanlarına göre günlük hayatta kısa ama tempolu hareketler yapmak, sağlığı ciddi biçimde iyileştirebiliyor ve erken ölüm riskini azaltabiliyor. Merdivenleri hızlı çıkmak, evi enerjik şekilde temizlemek ya da çocuklarla oyun oynamak bile bu etkiye katkı sağlıyor.
Spor Yapamayanlar İçin Yeni Yaklaşım: VILPA Nedir?
Son yıllarda egzersiz biliminde öne çıkan kavramlardan biri VILPA (Vigorous Intermittent Lifestyle Physical Activity) yani yoğun ama kısa süreli günlük fiziksel aktiviteler.
“Egzersiz atıştırması”, “mikro egzersiz” veya “hareket patlamaları” olarak da tanımlanan bu yaklaşım, spor yapmayan ya da vakti olmayan kişileri daha fazla hareket etmeye teşvik etmeyi amaçlıyor.
VILPA; koşmak, bisiklete binmek ya da spor salonunda saatler geçirmek yerine, günlük aktiviteleri biraz daha hızlı ve enerjik yapmak anlamına geliyor.
Bilimsel Veriler Şaşırttı: Günde 4 Dakika Yetebiliyor
University College London’dan Prof. Dr. Mark Hamer ve ekibinin 2022 yılında yaptığı geniş kapsamlı bir araştırmada, 25 binden fazla kişinin hareket verileri incelendi.
Araştırmaya göre:
Günde 3–4 kez, 1 dakikalık tempolu hareket
Erken ölüm riskini %40
Kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm riskini ise %49 oranında azaltabiliyor.
Daha yeni çalışmalar, günde yalnızca 4 dakikalık VILPA’nın, hareketsiz yaşamın kalp üzerindeki olumsuz etkilerini dengeleyebildiğini gösteriyor.
Spor Yapmadan Sağlıklı olmak Mümkün mü?
Uzmanlara göre evet. Çünkü bu hareketler:
Kalp atış hızını yükseltiyor
Dolaşım sistemini uyarıyor
Kasların ve akciğerlerin aktif çalışmasını sağlıyor
Sydney Üniversitesi’nden araştırmacı Matthew Ahmadi, bu kısa ama yoğun hareketlerin özellikle yaş ilerledikçe görülen kas kaybı ve güçsüzlüğe karşı koruyucu olduğunu belirtiyor.
Günlük Hayatta VILPA’ya Giren Hareketler
Uzmanlar, aşağıdaki aktivitelerin tamamının VILPA kapsamına girdiğini söylüyor:
Merdivenleri hızlı çıkmak
Eve veya işe giderken kısa süreli tempolu yürüyüş
Evi ya da bahçeyi enerjik şekilde temizlemek
Alışveriş poşetlerini taşımak
Çocuklar veya evcil hayvanlarla hareketli oyunlar oynamak
Bu aktivitelerin hiçbiri spor ekipmanı gerektirmiyor.
‘Hiç Yoktan İyidi’ Yaklaşımı Güçleniyor
Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre dünya genelinde yaklaşık 1,8 milyar yetişkin, yeterince fiziksel aktivite yapmadığı için hastalık riski altında.
Uzmanlar artık 10 bin adım gibi göz korkutucu hedefler yerine, daha ulaşılabilir mesajlar vermeyi tercih ediyor:
“Bir şey yapmak, hiçbir şey yapmamaktan her zaman daha iyidir.”
Araştırmalar, günde 2.200–2.700 adımın bile kalp hastalığı ve erken ölüm riskini anlamlı şekilde azalttığını ortaya koyuyor.
Kanser Riskini de Azaltabilir
Bazı çalışmalar, günde sadece birkaç dakikalık yoğun hareketin:
Kanser riskini %17–18 oranında düşürebileceğini
Bunun da egzersizin iltihap azaltıcı etkisiyle bağlantılı olduğunu gösteriyor
Egzersiz sırasında kas kasılmaları, yağ ve şeker metabolizmasını düzenleyen biyokimyasal süreçleri tetikliyor.
Uzmanlar Umutlu: İlk Adım Olabilir
Araştırmacılar, VILPA’nın özellikle:
Kronik hastalığı olanlar
Yaşlı bireyler
Spor yapmaya çekinen kişiler
için daha aktif bir yaşama geçişte ilk adım olabileceğini söylüyor.
Uzmanlara göre toplumun büyük bir kısmının günde birkaç dakika bile daha fazla hareket etmesi, az sayıda kişinin spor kurallarını eksiksiz uygulamasından çok daha etkili olabilir.
Asansör Yerine Merdiven Yeterli
Spor salonuna gidemediğiniz için kendinizi kötü hissetmeden önce bir kez daha düşünün. Merdivenleri kullanmak, yürüyüş hızınızı artırmak ya da evi biraz daha enerjik temizlemek bile sağlığınıza katkı sağlayabilir.
Kısa, yoğun ve günlük hareketler… Belki de daha uzun bir yaşamın anahtarı burada gizli.
Kaynak: BBC
