Obezite tedavisinde giderek yaygınlaşan zayıflama iğneleri, yüksek oranlı kilo kaybı sağlamaları nedeniyle dikkat çekerken, uzun vadeli etkileri de tartışılıyor. Araştırmalarda bazı ilaçlarla yüzde 15 ila 20 oranında kilo kaybı elde edildiği belirtilirken, uzmanlar hızlı kilo vermenin kas kütlesi, metabolizma ve beslenme üzerindeki etkilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor.
İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Doç. Dr. Merve Bayram, zayıflama iğnelerinin vücut kompozisyonu üzerindeki etkilerini değerlendirerek, kilo kaybının yalnızca tartıdaki rakamlarla ölçülmemesi gerektiğini belirtti.
ZAYIFLAMA İĞNELERİ BIRAKILDIĞINDA KİLOLAR GERİ ALINABİLİYOR
Yeni nesil obezite ilaçlarının kilo yönetiminde önemli sonuçlar ortaya koyduğunu belirten Doç. Dr. Merve Bayram, tedavi sonrasında kilo kaybının korunmasının da en az kilo vermek kadar önemli olduğunu ifade etti.
Bazı araştırmalarda ilaçların bırakılmasının ardından verilen kiloların yaklaşık üçte ikisinin bir yıl içinde geri alındığını aktaran Bayram, şunları söyledi:
"Zayıflama iğneleri obezite tedavisinde yeni bir dönem açtı. Araştırmalarda, kullanılan ilaca bağlı olarak ortalama yüzde 15 ile 20 kilo kaybı görüldü. Geçmişte bu büyüklükte bir kayıp daha çok obezite ameliyatlarıyla görülüyordu. Geniş çaplı bir araştırmada, kalp-damar hastalığı olan kişilerde bu ilaçlardan birinin kalp krizi ve inme gibi ciddi olayların riskini de azalttığı görüldü. Ancak en çarpıcı bulgu tedavi bırakıldığında ortaya çıktı. Bir çalışmada, katılımcılar verdikleri kilonun yaklaşık üçte ikisini ilacı bıraktıktan sonraki bir yıl içinde geri aldı. Obezite, kilo verildikten sonra da uzun vadeli takip gerektiren bir hastalık. Bu nedenle daha tedaviye başlarken verilen kilonun nasıl korunacağını da konuşmak gerekiyor."
VERİLEN KİLOLARIN YÜZDE 25-40'I YAĞSIZ DOKUDAN OLABİLİYOR
Zayıflama iğneleriyle gerçekleşen kilo kaybının tamamının yağ dokusundan oluşmadığına dikkat çeken Bayram, hızlı ve yüksek oranlı kilo kayıplarında yağsız doku kaybının önemli bir risk oluşturduğunu belirtti.
Kas kaybının metabolik hız, insülin duyarlılığı ve kemik sağlığı üzerinde etkili olabileceğini vurgulayan Bayram, şu ifadeleri kullandı:
"Hızlı ve yüksek orandaki kilo kayıplarında kaybedilen ağırlığın yaklaşık yüzde 25-40'ı yağsız doku olabiliyor. Direnç egzersizi ve yeterli protein alımı olmadığında bu oran artabiliyor. Kas kaybı yalnızca estetik bir mesele değil; dinlenme metabolik hızını, insülin duyarlılığını, kemik sağlığını ve ileri yaşlarda düşme ve kırık riskini doğrudan etkiliyor. En sinsi senaryo ise sarkopenik obezite. Tartıda ciddi bir düşüş görülmesine rağmen kişi hem yağlı hem de güçsüz kalabiliyor."
ZAYIFLAMA İĞNELERİ YÜZDE VE KASLARDA DEĞİŞİKLİĞE NEDEN OLABİLİYOR
Hızlı kilo kaybının yüz bölgesinde de belirgin değişikliklere neden olabileceğini ifade eden Bayram, yanaklarda çökme ve yüz hatlarının keskinleşmesinin yağ dokusundaki azalmayla ilişkili olduğunu söyledi.
Doç. Dr. Bayram, yüz bölgesinde gözlemlenen değişimlerin vücudun diğer bölgelerinde de yaşanabileceğine dikkat çekerek şöyle konuştu:
"Yanakların çökmesi, yüz hatlarının keskinleşmesi ve ani yaşlanmış görünümün temelinde yüz bölgesindeki yağ dokusunun kaybı bulunuyor. Ancak burada asıl mesaj şu: Vücut, kaybı yalnızca bizim istediğimiz bölgelerden gerçekleştirmiyor. Yüzde gördüğümüz şeyin bir benzeri uyluk ve gövde kaslarında da yaşanabiliyor. Oradaki değişimi ise ayna göstermiyor."
İŞTAHIN BASKILANMASI BESLENME YETERSİZLİĞİ RİSKİNİ ARTIRABİLİYOR
Zayıflama iğnelerinin iştahı azaltıcı etkisinin, günlük besin tüketimini önemli ölçüde değiştirebildiğini belirten Bayram, yetersiz protein ve enerji alımının kas kaybını artırabileceğini ifade etti.
Tedavi sırasında günlük enerji alımının 500 ila bin kalori azalabildiğini aktaran Bayram, şunları söyledi:
"Bu ilaçlarla günlük enerji alımı 500 ila bin kalori azalabiliyor. Ancak azalan yalnızca kalori değil, besin çeşitliliği ve besin ögesi alımı da olabiliyor. İştahı azalan bir kişi et, kuru baklagil ve sebze gibi besinleri tüketmekte zorlanabiliyor. Gününü birkaç lokmayla geçirdiğinde yeterli protein almak güçleşiyor. Bu durum haftalarca devam ederse kilo verirken kas kütlesini ve gücü korumak da zorlaşıyor. Tartıda eksilen kiloyu görüyoruz ancak o kilonun ne kadarının yağdan, ne kadarının kastan gittiğini tartı bize söylemiyor."
Bayram, porsiyonların küçülmesi nedeniyle demir, B12 vitamini, folat, kalsiyum ve lif alımının yetersiz kalabileceğini belirtti. Ayrıca hızlı kilo kaybının safra taşı riskini artırabileceğini, halsizlik ve saç dökülmesi gibi şikâyetlerin beslenme eksiklikleri açısından değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
ŞİDDETLİ KARIN AĞRISI VE TEKRARLAYAN KUSMAYA DİKKAT
Tedavi sırasında özellikle doz artırımı dönemlerinde bulantı, kusma, kabızlık ve karın ağrısı gibi sindirim sistemi şikâyetlerinin görülebildiğini ifade eden Doç. Dr. Merve Bayram, bu belirtilerin beslenme düzenini olumsuz etkileyebileceğini belirtti.
Bulantının yemek yemeyi güçleştirebildiğine, kusmanın ise sıvı kaybına neden olabildiğine dikkat çeken Bayram, tekrarlayan kusma nedeniyle su içemeyen veya şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı yaşayan kişilerin gecikmeden tıbbi yardım alması gerektiğini vurguladı.
İLAÇ BIRAKILDIĞINDA İŞTAH ARTARKEN METABOLİZMA YAVAŞLAMIŞ OLABİLİR
Uzun süre çok düşük kalorili beslenmenin metabolizma üzerinde değişikliklere neden olabileceğini belirten Bayram, vücudun enerji kısıtlamasına uyum sağlamasının tedavi sonrasında kilo kontrolünü zorlaştırabileceğini söyledi.
Adaptif termogenez olarak adlandırılan sürece dikkat çeken Bayram, şu değerlendirmede bulundu:
"Enerji alımı uzun süre çok düşük kaldığında vücut buna uyum sağlıyor. Yağsız doku azalabiliyor, dinlenme metabolik hızı beklenenin ötesinde düşebiliyor ve hormonal değişiklikler ortaya çıkabiliyor. Buna adaptif termogenez diyoruz. İlaç bırakıldığında ise çift yönlü bir sorunla karşılaşılabiliyor: İştah geri dönerken metabolik hız düşmüş, kas kütlesi azalmış olabiliyor. Bu durumda kişi verdiği kiloları geri alırken daha olumsuz bir vücut kompozisyonuyla karşı karşıya kalabiliyor. Bu nedenle iştah azalmış olsa bile yeterli protein içeren, kişinin tolere edebileceği planlı bir beslenme düzeni büyük önem taşıyor."
ZAYIFLAMA İĞNELERİ YEME DAVRANIŞLARINI DA ETKİLEYEBİLİYOR
Zayıflama iğnelerinin yalnızca fiziksel değil, psikolojik etkilerinin de değerlendirilmesi gerektiğini belirten Bayram, özellikle kilo kaygısı yüksek bireylerde yeme davranışlarının takip edilmesinin önemini vurguladı.
İştahın baskılanmasının bazı kişilerde aşırı kısıtlayıcı beslenme davranışlarını tetikleyebileceğini ifade eden Bayram, şunları söyledi:
"İştahın ilaçla baskılanması, bazı bireylerde aşırı kısıtlama, öğün atlamayı başarı olarak görme ve açlık-tokluk sinyallerine güvenin kaybolması gibi davranışları tetikleyebiliyor. İlaç bırakıldığında iştahın yeniden artmasıyla birlikte tıkınırcasına yeme ve kontrol kaybı da görülebiliyor. Özellikle ergenler ve genç kadınlarda bu riskin değerlendirilmesi önemli. Bu nedenle tedavi öncesinde yeme bozukluğu açısından tarama yapılmalı ve süreç boyunca yeme davranışları izlenmeli"
UZMANINDAN ZAYIFLAMA İĞNESİ KULLANANLARA BESLENME UYARISI
Doç. Dr. Merve Bayram, zayıflama iğnelerinin tek başına kalıcı kilo kontrolünü garanti etmediğini belirterek tedavi sürecinde diyetisyen desteğinin önemine dikkat çekti.
İlaçların iştahı azalttığını ancak sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yerini alamayacağını vurgulayan Bayram, şu ifadeleri kullandı:
"İlaç iştahı azaltır ama ne yiyeceğimizi belirlemez. Araştırmalarda gördüğümüz etkileyici kilo kayıpları, ilacın beslenme ve fiziksel aktivite desteğiyle birlikte kullanıldığı programlarda elde edildi. Porsiyonlar küçüldüğünde yeterli protein almak, kası korumak için önemli. Bulantı varsa öğünleri kişinin tüketebileceği şekilde düzenlemek, kabızlık varsa su ve lif alımını değerlendirmek gerekiyor. Bir yandan da kişinin günlük hayatına uyum sağlayan, sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturulmalı. Kilo koruma planı, hedef kiloya ulaşıldığı gün değil, tedavinin başlangıcında yapılmalı."
KALICI KİLO KONTROLÜ İÇİN DÜZENLİ TAKİP ÖNEM TAŞIYOR
Zayıflama iğnesi kullanan veya kullanmayı düşünen bireylerin tedavi öncesinde hekim tarafından değerlendirilmesi ve ilk günden itibaren diyetisyen takibine alınması gerektiğini belirten Bayram, sağlıklı kilo kaybının sürdürülebilir alışkanlıklarla desteklenmesi gerektiğini ifade etti.
Öğünlerde yeterli protein tüketimi, düzenli sıvı alımı, lifli besinler ve kasları çalıştıran egzersizlerin önemine dikkat çeken Bayram, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
"Zayıflama iğneleri obezite tedavisinde güçlü bir araçtır. Ancak önemli olan yalnızca kaç kilo verildiği değil, bu kilonun nasıl verildiği ve sonrasında nasıl korunduğudur. Ağırlık kaybının kalitesini ve kalıcılığını belirleyen en önemli unsurlardan biri, ilaç tedavisine eşlik eden doğru beslenme yaklaşımıdır."
Kaynak: İHA
