Yapay zekâ sohbet botları, son yıllarda yalnızca bilgi vermekle kalmıyor, aynı zamanda “dinleyen bir dost” rolüne de bürünüyor. Araştırmalar, ChatGPT gibi üretken yapay zekâ araçlarının, özellikle duygusal destek ve terapi benzeri kullanım alanlarında hızla yaygınlaştığını ortaya koyuyor.
Yapay Zekâ Neden Daha Anlayışlı Görünüyor?
Harvard Business Review’ın 2025 verilerine göre, yapay zekânın en yaygın kullanım alanı terapi ve duygusal yoldaşlık oldu. İlginç şekilde, kullanıcılar yapay zekâdan gelen yanıtları, insanlardan gelen tepkilere kıyasla daha şefkatli ve anlayışlı olarak değerlendiriyor.
Uzmanlara göre bunun nedeni, yapay zekânın yargılamaması, söz kesmemesi ve tamamen karşısındaki kişiye odaklanmış gibi davranması.
Kesintisiz Dinlemenin Gücü
İnsanlar çoğu zaman konuşurken söz kesiyor, çözüm sunmaya çalışıyor ya da kendi deneyimlerini anlatmaya başlıyor. Yapay zekâ ise bunu yapmıyor. Büyük dil modelleri, kesintisiz bir dikkat sunarak kişinin düşüncelerini özgürce ifade etmesine alan tanıyor.
Araştırmalar, konuşma sırasında bölünmenin empati algısını ciddi şekilde azalttığını gösteriyor.
Psikolog Carl Rogers’ın da vurguladığı gibi, etkili dinlemenin temelinde duyguların fark edilmesi yatıyor. Yapay zekâ sistemleri, metin içindeki duyguları sınıflandırarak bunları kullanıcıya geri yansıtabiliyor.
Yapılan deneylerde, Bing Chat gibi sistemlerin mutluluk, üzüntü, korku ve tiksinme gibi duyguları tespit etmede bazı insanlardan daha başarılı olduğu ortaya çıktı.
Zor Duygulara Alan Açmak
İnsanlar genellikle acı ve üzüntü gibi zor duygularla yüzleşmekten kaçınıyor. Oysa yapay zekâ, bu duyguları bastırmaya ya da “düzeltmeye” çalışmadan kabul ediyor.
Uzmanlara göre bu durum, insanların kendilerini güvende hissetmesini ve duygularını daha rahat paylaşmasını sağlıyor.
Yargısız Dinleme Neden Bu Kadar Önemli?
İnsanlar evrimsel olarak hızlı yargılamaya eğilimli. Ancak bu yargılar, özellikle hassas anlarda, karşı tarafı susturabiliyor. Yapay zekâ ise anonimlik ve yargısızlık sunarak psikolojik güvenlik yaratıyor.
Bu da kullanıcıların daha açık ve dürüst olmasını sağlıyor.
Yapay Zekâ Empatisinin Sınırları
Tüm bu avantajlara rağmen uzmanlar uyarıyor: Yapay zekâ gerçek empatiye sahip değil. Aşırı kullanım, insanların gerçek sosyal ilişkilerden uzaklaşmasına yol açabilir.
Psikolog Michael Inzlicht’e göre, savunmasız bireylerin yapay zekâ tarafından yanlış yönlendirilmesi ciddi riskler barındırıyor.
İnsan Bağının Yerini Hiçbir Algoritma Tutamaz
Uzmanlar, yapay zekânın daha iyi bir dinleyici olmayı öğretici bir araç olarak kullanılabileceğini kabul ediyor. Ancak gerçek bir insanın zamanını ve ilgisini bilinçli olarak ayırarak dinlemesi, yapay zekânın sunamayacağı kadar derin bir bağ yaratıyor.
Sonuç olarak, yapay zekâ bize daha iyi dinlemeyi öğretebilir; ancak insanî bağın yerini alması mümkün görünmüyor.
Kaynak: BBC
