Ayrılık, kaygı, ilişki sorunları veya önemli kararlar gibi durumlarla başa çıkmak isteyen bireyler, son zamanlarda duygusal destek almak için ChatGPT gibi yapay zekâ sistemlerine yönelmektedir. Uzmanlar, bu eğilimin arkasında yargılanmama hissi ve 7/24 ulaşılabilirlik gibi faktörlerin bulunduğunu ifade etmektedir. Ancak, psikologlar bu alışkanlığın uzun vadede bazı riskler taşıdığına dikkat çekmektedir.
Neden ChatGPT Tercih Ediliyor?
Üretken yapay zekâ araçlarının kullanım alanları genişlerken, insanların duygusal destek almak için ChatGPT'ye yönelmesi dikkat çekici bir değişim olarak öne çıkmaktadır. Harvard Business Review tarafından yayımlanan bir araştırmaya göre, üretken yapay zekânın en yaygın kullanım amacı artık duygusal destek ve arkadaşlık olarak belirlenmiştir. Bu durum, kişisel gelişim ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları gibi diğer alanların önüne geçmiştir.
Meksikalı psikolog Maria Fernanda Cruz Urquiza, insanların ChatGPT'yi tercih etmesinin en önemli nedenlerinden birinin, günün her saatinde ulaşılabilir olması olduğunu belirtmektedir. Özellikle ilişki sorunları yaşayan veya ayrılık sürecinden geçen bireylerin, yapay zekâya daha sık danıştığını ifade eden Urquiza, ChatGPT'nin kullanıcıların anlattıklarını sürekli onaylayan bir yapıya sahip olduğunu vurgulamaktadır. Bu durum, birçok kişi için cazip bir özellik olarak değerlendirilmektedir.
Yargılanmama Hissi ve Anonimlik
Uzmanlar, insanların yargılanmadan konuşabilmesi, anonim kalabilmesi ve saniyeler içinde yanıt alabilmesinin bu yönelimi hızlandırdığını belirtmektedir. Psikoterapist Cecilia Paredes Aldama, danışanlarının ChatGPT'yi tamamen terapi yerine kullanmadığını ancak mesaj hazırlamak, zor konuşmalara hazırlanmak veya kendilerini daha doğru ifade edebilmek için sıklıkla kullandıklarını ifade etmektedir. Paredes, yapay zekânın kaygıyı kısa süreli azaltabilecek öneriler sunabileceğini, ancak sorunun temel nedenini ortadan kaldıramayacağını belirtmektedir.
Uzun Vadeli Riskler ve İletişim Biçimi
Psikologların dikkat çektiği en önemli noktalardan biri, ChatGPT'nin kullanıcılarla kurduğu iletişim biçimidir. Paredes, yapay zekânın çoğu zaman uzlaşmacı ve onaylayıcı bir yaklaşım benimsediğini belirterek, bunun uzun vadede kişinin kendi düşüncelerini sorgulamasını zorlaştırabileceğini ifade etmektedir. Gerçek psikoterapinin yalnızca rahatlatmayı değil, gerektiğinde kişinin düşünce kalıplarını sorgulamasını da sağladığına dikkat çekilmektedir. Sürekli haklı olduğunu duyan bireyler, zamanla olayları daha tek taraflı değerlendirmeye başlayabilir.
Yapay Zekâ ve İnsan İlişkileri
Her iki uzman da yapay zekânın faydalı bir yardımcı olabileceğini kabul etmektedir. Düşünceleri toparlamak, günlük plan yapmak veya stres anında ilk desteği almak için ChatGPT'nin önemli bir araç olabileceği belirtilmektedir. Ancak, psikologlara göre gerçek terapötik değişim yalnızca iki insan arasında kurulan güven ilişkisiyle mümkün olmaktadır. Cecilia Paredes, "Utanç, suçluluk ve duygusal acı ancak başka bir insanla paylaşıldığında hafifler." derken, Maria Fernanda Cruz Urquiza ise, "ChatGPT çok şey biliyor ancak insanların bildiği bir şeyi hâlâ bilmiyor: İnsan olma deneyimiyle bir başkasının yanında durabilmek." şeklinde değerlendirmelerde bulunmaktadır.
