Avrupa Birliği (AB), yeni üyelerin ilk aşamada tam oy ve veto hakkı olmadan Birliğe katılabilmesini öngören yeni bir formül üzerinde çalışıyor. AB kaynaklarından alınan bilgilere göre, bu öneri özellikle Macaristan’ın vetosunu aşarak Ukrayna’nın üyelik sürecinde ilerleme sağlamak amacıyla gündeme geldi. Konu, 23 Ekim’de yapılacak AB zirvesinde liderlerin önüne gelecek.
Yeni Üyelik Modeli Masada
Brüksel kulislerinde konuşulan plan, “kademeli üyelik” veya “aşamalı entegrasyon” modeli olarak tanımlanıyor. Bu çerçevede, Birliğe katılan ülkeler başlangıçta tam yetkili üye statüsü kazanmayacak; oy ve veto hakkı olmadan AB’nin bazı kurum ve politikalarına dâhil olacak. Model, hem Ukrayna hem de Batı Balkan ülkeleri gibi adayların sürece dahil edilmesini kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Ancak diplomatik kaynaklar, zirvede “çığır açan” bir karar beklenmediğini vurguluyor. Bu önerinin, AB içinde uzun süredir devam eden karar alma reformu tartışmalarının bir uzantısı olduğu belirtiliyor. Birlik içinde bazı üye ülkeler, dış politika ve genişleme gibi konularda oybirliği yerine nitelikli çoğunluk sistemine geçilmesi gerektiğini savunuyor. Bu sistemde, bir veya birkaç ülkenin vetosunun süreçleri kilitlemesi önlenmiş olacak.
Veto Tartışması Derinleşiyor
Özellikle Macaristan’ın, çeşitli konularda sık sık veto hakkını kullanması, AB’nin karar alma mekanizmalarının yavaşlamasına yol açıyor. Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Ukrayna’nın üyeliğine açıkça karşı çıkarken, AB içindeki birçok ülke bu durumun Birliğin etkinliğini zayıflattığını düşünüyor.
Buna karşın, oybirliği yerine çoğunluk sistemi getirmek için AB Antlaşmalarının revizyonu gerekiyor. Bu da tüm üye ülkelerin onayını şart koştuğundan süreci oldukça yavaşlatıyor. Diplomatik çevreler, reformun uzun vadede Birliğin kurumsal işleyişini kökten değiştirebileceğine dikkat çekiyor.
Ukrayna’nın Uzun Yolu
Ukrayna, Rusya’nın 24 Şubat 2022’de başlattığı savaşın ardından, 28 Şubat 2022’de AB’ye üyelik başvurusunda bulunmuştu. Avrupa Komisyonu, 17 Haziran 2022’de başvuruya ilişkin olumlu görüşünü açıkladı ve ardından 23 Haziran 2022’de Ukrayna’ya aday ülke statüsü verildi.
AB Konseyi, 14-15 Aralık 2023’teki zirvede, Ukrayna ile müzakerelerin başlatılmasına karar verdi. Ancak, müzakerelerin resmen başlaması için yapılması gereken hükümetler arası konferans henüz toplanmadı. Sürecin tıkanmasının başlıca nedeni olarak Macaristan’ın vetosu gösteriliyor.
Başbakan Viktor Orban, birçok kez “Ukrayna’nın AB üyeliğine hazır olmadığı” yönünde açıklamalar yaptı ve bu yöndeki adımları desteklemeyeceğini dile getirdi. Bu durum, AB içinde Ukrayna’nın katılım sürecini hızlandırmak için yeni mekanizmalar arayışını tetikledi.
Reform Arayışı Devam Ediyor
AB’nin önümüzdeki dönemde hem Ukrayna hem de diğer aday ülkelerin entegrasyonu için kademeli üyelik modeline daha fazla ağırlık vereceği tahmin ediliyor. Ancak bu modelin uygulanabilmesi için üye ülkeler arasında derin bir siyasi uzlaşı gerekiyor.
Brüksel’deki diplomatik çevreler, “tam üyelik öncesi katılım” fikrinin kısa vadede kabul görmesinin zor olduğunu, ancak mevcut tıkanıklığı aşmak için “pragmatik bir çözüm” olarak değerlendirildiğini belirtiyor.
