Türkiye genelinde akaryakıt piyasasında son dönemde benzin ile motorin fiyatları arasında yaşanan belirgin ayrışma araç sahiplerinin dikkatini çekiyor. Benzinin litre fiyatına iki gün içinde toplam yaklaşık 7,62 TL indirim yansıtılırken, dizel yakıtta benzer bir gerilemenin yaşanmaması kafaları karıştırıyor.
Küresel Piyasada Dizel Sıkışıklığı ve Rafineri Marjları
Brent petrol fiyatındaki değişimler akaryakıt tabelalarını doğrudan etkilerken, uluslararası piyasalarda motorinin ham petrole kıyasla olağanüstü derecede pahalı kalması fiyat makasının açılmasındaki temel etken olarak öne çıkıyor. Küresel piyasalardaki bu arz sıkıntısının en net göstergesi ise ham petrol ile rafine ürün fiyatları arasındaki farkı ifade eden crack spread olarak bilinen rafineri marjlarıdır. JP Morgan tarafından yapılan analizde, ABD ham petrolünün varil fiyatı yaklaşık 95 dolar seviyesindeyken dizel fiyatlarının, ham petrolün varil fiyatının 160 dolar olduğu bir senaryoda görülebilecek seviyelere ulaştığı vurgulandı.
Üretim Kayıpları ve Arz Daralması
Dünya genelindeki rafineri sistemlerinde yaşanan üretim kayıpları, ham petrol ile rafine ürün fiyatları arasındaki makasın açılmasında kritik rol oynuyor. JP Morgan verilerine göre, küresel çapta rafinerilerin işlediği ham petrol miktarı yılın ikinci çeyreğinde günlük yaklaşık 78 milyon varile geriledi. Bu rakam, mevsimsel ortalamanın yaklaşık 6 milyon varil, geçen yılın aynı döneminin ise 8 milyon varil altında kaldı. Rusya'daki rafineri üretiminin yıllık yüzde 34 düşüşle günlük 3,3 milyon varile inmesi ve Orta Doğu'daki işleme hacminin yüzde 23 azalarak 7 milyon varilin altına gerilemesi arzı vurdu. Ayrıca Çin'in rafine ürün ihracatını askıya alması piyasadaki açığı daha da derinleştirdi.
Uzun Vadeli Sıkışıklık Beklentisi
Küresel dizel piyasasındaki arz krizinin kısa vadede çözülmesi öngörülmezken, Morgan Stanley mevcut savaş kaynaklı aksamalar hafiflese dahi petrol ürünleri piyasalarının 2027 ortasına kadar sıkı kalabileceği uyarısında bulundu. Uzmanlar, önümüzdeki yılın ikinci çeyreğine kadar planlı rafineri bakım çalışmaları sebebiyle günlük 3,4 milyon varillik işleme kapasitesinin devre dışı kalabileceğini aktarıyor.
Türkiye'deki Pompa Fiyatı Mekanizması
Türkiye'de akaryakıt etiketleri belirlenirken yalnızca Brent petrolün varil fiyatı baz alınmıyor; benzin ve motorinin uluslararası piyasalardaki ayrı fiyatları da hesaba katılıyor. Pompa fiyatı hesaplamasında Akdeniz piyasasındaki rafine ürün fiyatları, döviz kuru, vergi yükü ve dağıtım maliyetleri etkili oluyor. 22 Ekim itibarıyla İstanbul Avrupa Yakası'nda benzinin litre fiyatı 76,22 TL, motorinin litre fiyatı ise 96,75 TL seviyesinde yer alırken, Brent petrolün varil fiyatı 110,50 dolar civarında seyrediyor. Sektör temsilcileri, motorinde kalıcı bir ucuzlama için uluslararası dizel fiyatlarının ve rafineri marjlarının gerilemesi gerektiğini belirtiyor.
(Kaynak ve Görsel: Türkiye Gazetesi)
