Aşırı işlenmiş gıdaların (Ultra-Processed Food - UPF) tüketiminin azaltılması, depresyon belirtilerinde iyileşme ile ilişkilendirildiği ortaya konmuştur. Aşırı işlenmiş gıdalar, ev mutfaklarında kullanılmayan kimyasal maddeler, tatlandırıcılar, renklendiriciler ve koruyucular içeren, yüksek oranda şeker, tuz ve doymuş yağ barındıran, genellikle endüstriyel süreçlerle üretilen hazır yiyeceklerdir. Bu gıdalar arasında paketli aperatifler, gazlı ve şekerli içecekler, hazır ve dondurulmuş gıdalar, unlu mamuller ve şarküteri ürünleri yer almaktadır.
Aşırı İşlenmiş Gıdaların Vücuda Etkileri Neler?
Aşırı işlenmiş gıdaların besin değeri düşüktür; lif, vitamin ve mineraller bakımından zengin gıdalarla kıyaslandığında oldukça fakirdir. Ayrıca, bu tür gıdaların aşırı tüketimi, obezite, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve kalp hastalıkları gibi kronik hastalıkların riskini artırmaktadır. İçerdikleri katkı maddeleri nedeniyle kanserle bağlantılı olabileceği yönünde bilimsel çalışmalar bulunmaktadır.
Bunların yanı sıra, aşırı işlenmiş gıdaların beyin ve ruh hali üzerinde olumsuz etkileri olduğu düşünülmektedir. Bu gıdaların hafızayı ve öğrenme kapasitesini olumsuz etkileyebileceği, kaygı ve depresyon semptomları ile ilişkilendirildiği ifade edilmektedir.
Aşırı İşlenmiş Gıdaları Azaltmak Depresyon Belirtilerini Hafifletebilir Mi?
Kaliforniya Üniversitesi San Francisco (UCSF) araştırmacıları tarafından yürütülen öncü bir pilot çalışma, UPF tüketimini %85'ten fazla azaltan depresyon tanılı bazı katılımcılarda belirtilerin gerilediğini göstermiştir. Ancak, yalnızca 20 kişinin katıldığı bu çalışmanın küçük ölçekli olması nedeniyle sonuçların daha geniş araştırmalarla doğrulanması gerekmektedir.
Araştırmaya, depresyon tanısı bulunan ve yüksek miktarda UPF tüketen 20 kişi dahil edilmiştir. Katılımcıların tamamında hipertansiyon, diyabet veya yüksek LDL kolesterol gibi en az bir metabolik bozukluk bulunmaktaydı. Çalışma süresince katılımcılardan kullandıkları ilaçları, terapi programlarını, egzersiz ve uyku düzenlerini değiştirmemeleri istenmiştir.
Gelecek Araştırmalar ve Bulgular
Katılımcılar iki gruba ayrılmıştır. İlk grup normal beslenmesine devam ederken, ikinci grup UPF oranı düşük bir beslenme düzenine geçmiştir. Dört haftanın ardından gruplar beslenme düzenlerini değiştirmiştir. Müdahalelerin bazı katılımcılarda kaygı belirtilerini de azalttığı gözlemlenmiştir. 2024 yılında 15.960 yetişkinin verilerinin incelendiği bir araştırmada, UPF tüketimindeki her %10'luk artışın depresyon belirtileri gösterme riskinde %10'luk bir artış ile ilişkilendirildiği bildirilmiştir.
Bununla birlikte, bu araştırmaların önemli bir bölümü kişilerin kendi bildirimlerine dayanmaktadır ve UPF tüketiminin depresyona doğrudan neden olduğunu kanıtlamamaktadır. UCSF araştırmacıları, daha geniş kapsamlı ikinci aşama çalışmanın katılımcı alımına 2028 yılında başlamayı planlamaktadır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar JAMA Psychiatry dergisinde yayınlanmıştır.
