Sağlık Bakanlığı, Türkiye'de 2026 yılında gerçekleştirilen diyabet taramalarına ilişkin önemli verileri kamuoyuyla paylaştı. Yapılan açıklamada, toplamda 9,6 milyon diyabet taraması yapıldığı ve bu taramalar sonucunda 376 bin vatandaşa diyabet tanısı konularak düzenli izlemlerinin başlatıldığı belirtildi.
Diyabet Nedir ve Hangi Türleri Vardır?
Diyabet, halk arasında 'şeker hastalığı' olarak bilinen ve vücudun insülin hormonunu yeterince üretememesi veya etkili bir şekilde kullanamaması sonucunda kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Diyabetin üç temel tipi bulunmaktadır: Tip 1, Tip 2 ve gebelik döneminde görülen diyabet. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk veya gençlik döneminde başlamakta, her yaşta görülebilmektedir. Bu tür, vücudun yeterli insülin üretememesiyle karakterizedir.
Öte yandan, diyabet vakalarının yüzde 90'ından fazlasını oluşturan Tip 2 diyabet, vücudun insülini etkili bir şekilde kullanamaması veya yeterli miktarda üretememesi nedeniyle gelişmektedir. Tip 2 diyabet çoğunlukla belirti vermeden ilerlemekte ve bu durum hastalığın kontrol altına alınmasını zorlaştırmaktadır.
Diyabetin Küresel Etkisi ve Türkiye'deki Durum
Dünya genelinde 589 milyon yetişkinin diyabetle yaşadığı tahmin edilmektedir. Bu bireylerin yaklaşık %40'ı, hastalıklarının farkında olmadan yaşamlarını sürdürmektedir. Diyabetin kontrol altına alınamaması durumunda yüksek kan şekeri düzeyinin hayati organları etkileyebileceği ve zamanla kalıcı hasarlara yol açabileceği vurgulanmaktadır. Özellikle çocuklarda görülen Tip 1 diyabetin belirtileri arasında aşırı su içme, sık idrara çıkma, sürekli uyku hali ve açıklanamayan kilo kaybı yer almaktadır.
Tip 2 diyabetin risk faktörleri arasında ise fazla kilo, obezite, hareketsiz yaşam tarzı, sağlıksız beslenme alışkanlıkları, ailede diyabet öyküsü ve ileri yaş bulunmaktadır. Bu bağlamda, Sağlık Bakanlığı tarafından diyabetin erken tanısı ve düzenli takibi amacıyla aile hekimliklerinde tarama ve izlem çalışmaları yürütülmektedir.
Diyabet Okulu Programları ve Eğitimler
Hastalık Yönetim Platformu (HYP) üzerinden gerçekleştirilen çalışmalar kapsamında, 2026 yılında 9,6 milyon diyabet taraması yapılmış ve bu taramalar sonucunda 376 bin vatandaşa diyabet tanısı konulmuştur. Ayrıca, aile hekimleri tarafından yaklaşık 8,2 milyon izlem gerçekleştirilmiştir. Bakanlık, diyabetle yaşayan bireylerin hastalıklarını tanımaları ve tedavi süreçlerini doğru yönetebilmeleri amacıyla Diyabet Okulu programı yürütmektedir.
Ülke genelinde bulunan 291 diyabet okulunda, diyabet tanısı almış bireyler ve hasta yakınlarına yönelik hastalık yönetimi, sağlıklı beslenme, ilaç ve insülin kullanımı, kan şekeri takibi ve fiziksel aktivite gibi konularda eğitimler verilmektedir. Bu eğitimler, katılımcıların ihtiyaçlarına göre planlanmakta ve bireysel, interaktif yöntemlerle desteklenmektedir. 2026 yılında diyabet okullarında 5 binden fazla eğitim düzenlenmiş ve 50 binden fazla kişi bu eğitimlerden yararlanmıştır.
Diyabet Polikliniklerinde Verilen Eğitimler
Ayrıca, Bakanlığa bağlı 334 sağlık tesisinde hizmet veren diyabet polikliniklerinde, diyabetli bireylere hastalıklarını yönetebilmeleri amacıyla kişiye özel eğitimler sunulmaktadır. Hekim tarafından yönlendirilen hastalara yönelik eğitimlerde, insülin enjeksiyonunun doğru uygulanması, kan şekeri takibi, karbonhidrat tüketimi ve kan şekeri düşüklüğü veya yüksekliği durumunda yapılması gerekenler gibi konular ele alınmaktadır. 2026 yılında bu kapsamda 52 binden fazla kişiye diyabet eğitimi verilmiştir.
Diyabetin önlenmesi ve kontrol altında tutulması için sağlıklı beslenmeye özen gösterilmesi, düzenli fiziksel aktivite yapılması ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması büyük önem taşımaktadır. Diyabet risk grubunda bulunan vatandaşların belirti beklemeden aile hekimlerine başvurarak taramalarını yaptırmaları önerilmektedir. Diyabet tanısı bulunan bireylerin ise tedavi ve kontrollerini aksatmamaları, göz ve böbrek sağlığını korumak, diyabetik ayak gelişimini önlemek açısından kritik bir öneme sahiptir.
