Gine kurdu hastalığı, çiçek hastalığı sonrasında tarihte yok edilen ikinci insan hastalığı olma yolunda önemli bir aşama kaydetmiştir. 2025 yılı itibarıyla dünya genelinde yalnızca 10 Gine kurdu vakası bildirilmesi, bu hastalığın tamamen ortadan kaldırılmasına yönelik büyük bir adım olarak değerlendirilmektedir.
ABD merkezli kar amacı gütmeyen Carter Center, Gine kurdu hastalığının yok edilmesine yönelik küresel kampanyanın öncüsü olarak, geçici rakamları kamuoyuna açıklamıştır. Bu durum, parazitin tarihte tamamen ortadan kaldırılan ikinci hastalık olmasına bir adım daha yaklaşılması anlamına gelmektedir.
Gine kurdu hastalığı nedir ve nasıl bulaşır?
Halk arasında Gine kurdu olarak bilinen drakunkuliazis, kirlenmiş içme suyu yoluyla bulaşan paraziter bir hastalıktır. Hastalık, bulaşmadan 10 ila 14 ay sonra genellikle alt bacaktan yavaşça çıkan bir kurdun bulunduğu son derece ağrılı bir kabarcığa neden olmaktadır.
Carter Center Gine Kurdu Eradikasyon Programı Direktörü Adam Weiss, hastalığın bireylere, ailelerine ve topluma büyük acı çektirdiğini ifade etmiştir. Weiss, hastalık nedeniyle acı çeken herkesin aslında tamamen önlenebilir bir duruma maruz kaldığını belirtmiştir.
Hastalığın yok edilmesi için atılan adımlar nelerdir?
1986 yılında Carter Center'ın Gine kurdu hastalığını yok etmeye yönelik çabalarını yoğunlaştırdığı dönemde, her yıl tahminen 3,5 milyon insan vakası görülmekteydi. Bir hastalığın resmen ortadan kaldırılmış ilan edilebilmesi için, tüm ülkelerin insan ve hayvan enfeksiyonlarından ari olduklarının tescil edilmesi gerekmektedir.
Bir ülke, en az üç yıl üst üste bildirilen insan ve hayvan vakalarının sıfır olması halinde, resmi olarak hastalıktan arınmış kabul edilmektedir. Şu ana kadar Dünya Sağlık Örgütü, 200 ülkeyi Gine kurdundan arınmış olarak tescil etmiştir; yalnızca altı ülke, Angola, Çad, Etiyopya, Mali, Güney Sudan ve Sudan, henüz sertifikalandırılmamıştır.
Gelecek için temiz su erişimi neden önemlidir?
2025 yılında geçici olarak bildirilen 10 insan vakasının ikisi Güney Sudan'da, dördü Çad'da ve dördü de Etiyopya'da görülmüştür. Angola, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Mali ise ikinci yıl üst üste sıfır insan vakası bildirmiştir. Drakunkuliazis için ne aşı ne de kesin bir tedavi bulunduğundan, mevcut duruma ulaşılmasında önleme ve izleme önlemleri belirleyici olmuştur.
Dünya Sağlık Örgütü, güvenli suya erişim sağlamak amacıyla korumalı kuyular ve sondaj kuyuları aracılığıyla temiz suya sahip olmayan hanelere bez ve boru filtreleri temin etmeye öncelik vermektedir. Hastalıktan etkilenen kişiler genellikle ağrılarını hafifletmek için uzuvlarını suya daldırmakta, bu durum da kurttan larvaların suya salınmasını tetikleyerek bulaş döngüsünü yeniden başlatabilmektedir.
Gine kurdunun yanı sıra, Dünya Sağlık Örgütü, frambözya (yaws) hastalığını da 2030 yılına kadar eradike etmeyi hedeflemektedir. Frambözya, başta 15 yaş altı çocukları etkileyen bakteriyel bir enfeksiyon olup, açık yaralarla temas yoluyla bulaşmaktadır. Hastalığa karşı bir aşı bulunmamakta, ancak antibiyotiklerle tedavi edilebilmektedir.
2025 yılında DSÖ, 136 ülkeyi bulaşın olmadığı yerler olarak tanımıştır; bu sayı, 2020'de yalnızca bir olan ülke sayısına kıyasla büyük bir artış göstermektedir.
