Romatoid artritte “hangi yiyecekler iyi gelir?” sorusunun bilimsel açıdan en doğru yanıtı tek bir besinden çok genel beslenme düzeninde yatmaktadır. Güncel kanıtlar, sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, kuruyemiş, zeytinyağı ve balığı öne çıkaran Akdeniz tipi beslenmenin en makul seçenek olduğunu göstermektedir. Ancak önemli bir ayrım vardır: Beslenme romatoid artriti tedavi etmez ve hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçların (DMARD) yerini tutmaz.
Amerikan Romatoloji Koleji (ACR), Akdeniz tipi beslenmeyi romatoid artrit yönetiminde koşullu olarak önerirken, bu yaklaşımın özellikle ağrı açısından bazı yararlar sağlayabileceğini belirtmektedir.
Romatoid Artritte Hangi Besinler Öne Çıkıyor?
Tek tek yiyecekleri “romatoid artrit ilacı” gibi değerlendirmek doğru değildir. Daha anlamlı yaklaşım, Akdeniz tipi beslenmenin temel parçalarını düzenli olarak sofraya taşımaktır. Öne çıkan gruplar arasında yağlı balıklar, zeytinyağı, sebze ve meyveler, ceviz ve diğer kuruyemişler, tam tahıllar, baklagiller ve tohumlar bulunmaktadır. Bu besinlerin ortak noktası; sağlıklı yağlar, lif, vitaminler, mineraller ve çeşitli biyoaktif bileşenlerden zengin olmalarıdır.
Yağlı balıklar, somon, sardalya, uskumru ve ringa gibi omega-3 yağ asitlerinin önemli besinsel kaynaklarıdır. Omega-3'lerin romatoid artrit üzerindeki etkisi uzun süredir araştırılmaktadır. Randomize kontrollü çalışmaların meta-analizlerinde omega-3 desteğinin bazı klinik ölçümlerde yarar sağlayabileceğine ilişkin sonuçlar bulunmakla birlikte, etkilerin büyüklüğü ve klinik önemi çalışmalar arasında değişiklik göstermektedir.
Akdeniz Tipi Beslenmenin Temel Bileşenleri
Zeytinyağı, Akdeniz tipi beslenmenin temel yağ kaynaklarından biridir. Özellikle sızma zeytinyağı, tekli doymamış yağ asitlerinin yanı sıra polifenoller gibi çeşitli biyoaktif bileşenler içermektedir. Ancak burada önemli nokta, zeytinyağını tek başına bir tedavi gibi görmemektir. Kanıtların daha güçlü olduğu yaklaşım, zeytinyağının sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, kuruyemiş ve balıkla birlikte tüketildiği genel Akdeniz tipi beslenme modelidir.
Ceviz, badem, fındık ve diğer kuruyemişler sağlıklı yağlar, lif, bitkisel protein ve çeşitli mikro besinler sağlamaktadır. Ceviz ayrıca bitkisel omega-3 yağ asidi olan alfa-linolenik asit (ALA) içermektedir. Kuruyemişlerin romatoid artriti doğrudan tedavi ettiği söylenemez, ancak ACR'nin romatoid artritte koşullu olarak önerdiği Akdeniz tipi beslenme düzeninin temel parçalarından biridir.
Beslenme Düzeni ve Romatoid Artrit
Renkli sebze ve meyveler, vitaminler, mineraller, lif ve polifenoller dahil çok sayıda biyoaktif bileşik içermektedir. Brokoli ve diğer yeşil sebzeler, biber, domates, turunçgiller, orman meyveleri ve farklı renklerdeki sebze-meyveler çeşitlilik sağlayabilir. Buradaki amaç belirli bir sebzeyi “iltihap söndürücü” olarak görmek yerine, sebze ve meyve çeşitliliğini günlük beslenmenin temel parçalarından biri haline getirmektir.
Mercimek, nohut, kuru fasulye ve diğer baklagiller bitkisel protein ve lif açısından değerlidir. Aynı zamanda Akdeniz tipi beslenmenin önemli bileşenlerindendir. Et ağırlıklı bazı öğünlerin yerine baklagillerin tercih edilmesi; lif miktarını artırırken beslenmenin genel kalitesini de iyileştirebilir. Yulaf, bulgur, tam buğday ve diğer tam tahıllar, rafine tahıllara kıyasla daha fazla lif ve mikro besin sağlamaktadır.
ACR'nin tanımladığı Akdeniz tipi beslenme modeli, tam tahılları öne çıkarırken rafine karbonhidratları sınırlandırmaktadır. Dolayısıyla mesele yalnızca “hangi besini eklemeliyim?” değildir. Beyaz ekmek, şekerli unlu ürünler ve yoğun işlenmiş tahıl ürünlerinin yerine daha az işlenmiş seçenekleri koymak da beslenme düzeninin bir parçasıdır. Keten tohumu, chia ve diğer tohumlar lif ve doymamış yağ asitleri sağlayabilir. Bunların da romatoid artriti tek başına tedavi ettiğine ilişkin yeterli kanıt bulunmamaktadır.
Amerikan Romatoloji Koleji'nin romatoid artritte egzersiz, rehabilitasyon, beslenme ve tamamlayıcı yaklaşımları değerlendiren kılavuzunda Akdeniz tipi beslenme koşullu olarak önerilmektedir. Bu beslenme modeli genel olarak sebze ve meyveleri artırmakta, tam tahılları öne çıkarmakta, kuruyemiş ve tohumlara yer vermekte, temel yağ kaynaklarından biri olarak zeytinyağını kullanmakta ve balığa yer vermektedir.
Romatoid artrit tedavisinde kullanılan ilaçlar hekim önerisi olmadan bırakılmamalı veya değiştirilmemelidir. Takviyeler ilaçlarla etkileşebileceğinden kullanmadan önce hekime danışılmalıdır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya kişisel tedavi önerisi değildir.
